Defensienota 2018
Plannen per Defensienota
Wat Defensie in deze nota wilde kopen, en hoe het daarna ging.
Over deze lijst
In een Defensienota legt het kabinet vast wat de krijgsmacht de komende jaren nodig heeft. De nota’s van 2018 en 2022 hebben een tabel met per project het budget en de planning: wanneer de Tweede Kamer welke brief krijgt (de A-brief over de behoefte, de B-brief over het onderzoek, de D-brief over het verwervingsbesluit; zo zegt de nota van 2018 het zelf, onderaan), en wanneer het materieel binnenkomt (instroom). De nota’s van 2024 en 2026 hebben zo’n tabel niet.
Elk jaar meldt Defensie in het Defensie Projectenoverzicht (DPO; tot en met 2018 het Materieelprojectenoverzicht, MPO) hoe de grote projecten ervoor staan. Hier staat per project uit de nota wat die overzichten daarna zeiden. Alle projectoverzichten
- Projecten in de nota
- 65Per domein
- Teruggevonden in de projectoverzichten
- 29Hoe gekoppeld
- Later in realisatie dan gepland
- 8 van 1919 van 65 projecten vergeleken (berekend)Plan naast uitvoering
- In realisatie in het projectoverzicht 2026
- 18van 29 teruggevonden
Bron: Defensienota 2018 – investeren in onze mensen, slagkracht en zichtbaarheid (opent in nieuw venster)
Bijlage IV Het investeringsprogramma, p. 27–28
Plan naast uitvoering
In realisatie in het geplande jaar of eerder 9Later in realisatie dan gepland 8Nog niet in realisatie 2
Voor 19 projecten staat in de nota wanneer het onderzoek klaar moest zijn, en noemt een projectoverzicht het project daarna "In realisatie". Het verschil in jaren en deze aantallen zijn berekend door Heimdall.
Hoe dit is vergeleken
Wat een projectoverzicht met "In realisatie" bedoelt, staat in het overzicht zelf: na het onderzoek begint de voorbereiding van de aankoop, en die hoort al bij de realisatie.
Projecten waarover uw Kamer met een A-brief is geïnformeerd over de behoeftestelling en waarvan de wijze van realisatie wordt onderzocht, bevinden zich in de ‘onderzoeksfase’. Na voltooiing van de onderzoeksfase wordt aangevangen met de voorbereidingen voor de contractuele verplichting(en) in de ‘realisatiefase’.
Defensie Projectenoverzicht 2026 (opent in nieuw venster)
Daarom staat hier de eerste brief in de planning van de nota die het onderzoek afsluit (een B- of C-brief, of een gecombineerde A/D- of B/D-brief), naast het eerste projectoverzicht dat het project in realisatie noemt. Projecten zonder zo’n brief in de planning, of die niet gekoppeld zijn, tellen niet mee.
Het verschil in jaren is door Heimdall berekend. Alleen projectoverzichten die na de nota verschenen tellen mee: het overzicht van mei 2024 is geen uitkomst van de nota van september 2024. Een projectoverzicht verschijnt één keer per jaar (tot 2023 in september of oktober, sinds 2024 in mei): een project dat laat in het jaar verder gaat, staat pas in het overzicht van het jaar erna. Eén jaar verschil kan dus ook daardoor komen.
Alle projecten uit de nota
Per domein. Per project eerst wat de nota plande, per jaar, dan de naam en het budget zoals gedrukt, dan de fase in de projectoverzichten; klik een jaar voor dat overzicht.
Land 12
Gepland: A-brief 2029, B-brief 2031, D-brief 2032, instroom vanaf 2033
Vervanging Fennek
- Budget
- 1000-2500 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2018, B-brief 2020, D-brief 2021, instroom vanaf 2022
Midlife Update (MLU) CV90
- Budget
- 250-1000 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B-brief van 2020, in realisatie zoals gepland of eerderberekend
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2018, B-brief 2019, D-brief 2020, instroom vanaf 2021
Midlife Update (MLU) Fennek
- Budget
- 250-1000 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B-brief van 2019, in realisatie zoals gepland of eerderberekend
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2019, B-brief 2020, D-brief 2021, instroom vanaf 2022
Vervanging Wissellaadsysteem
- Budget
- 250-1000 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2021, B-brief 2023, D-brief 2024, instroom vanaf 2025 en 2029
Vervanging Medium en Short Range Anti-Tank (MRAT/SRAT)
- Budget
- 250-1000 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2027, B-brief 2029, D-brief 2030, instroom vanaf 2031
Vervanging Pantserhouwitzer (PzH)
- Budget
- 250-1000 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: instroom vanaf 2018
Verwerving C-RAM/Class 1 UAV Detectiecapaciteit
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- , laatst genoemd in DPO 2022
Gepland: instroom vanaf 2018
Vervanging Onderstel Brugleggende Tanks
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Toon de andere 4 projecten
Gepland: D-brief 2018, instroom vanaf 2019
Verwerving Defensie Operationeel Kleding Systeem (DOKS)
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2019, B-brief 2020, D-brief 2021, instroom vanaf 2022
Verwerving Very Short Range Air Defence (VSHORAD)
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2021, B-brief 2022, D-brief 2023, instroom vanaf 2024
Vervanging Amarok
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2025, B-brief 2027, D-brief 2028, instroom vanaf 2029
Vervanging Bushmaster
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Maritiem 32
Gepland: B-brief 2018, D-brief 2021, instroom vanaf 2027
Vervanging Onderzeebootcapaciteit (OZBT)
- Budget
- > 2,5 miljard
- Naar realisatie
- gepland na de B-brief van 2018, in realisatie 2 jaar later berekend
- In de overzichten
- , laatst genoemd in DPO 2020
Gepland: A-brief 2021, B-brief 2023, D-brief 2025, instroom vanaf 2029
Vervanging Luchtverdedigings- en Commando Fregatten (LCF) (incl. studies)
- Budget
- > 2,5 miljard
- Naar realisatie
- gepland na de B-brief van 2023, nog niet in realisatie in de overzichten.
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2018, B-brief 2019, D-brief 2020, instroom vanaf 2024
Vervanging Multipurpose Fregat (MFF)
- Budget
- 1000-2500 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B-brief van 2019, in realisatie 1 jaar later berekend
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2018, D-brief 2019, instroom vanaf 2024
Vervanging Maritime Counter Mines (MCM) Capaciteit
- Budget
- 250-1000 miljoen
- In de overzichten
- , laatst genoemd in DPO 2023
Gepland: A-brief 2018, B/D-brief 2019, instroom vanaf 2022
Verwerving Combat Support Ship (CSS)
- Budget
- 250-1000 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B/D-brief van 2019, in realisatie zoals gepland of eerderberekend
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2018, B-brief 2019, D-brief 2020, instroom vanaf 2022
Verwerving & Integratie Evolved Sea Sparrow Missile (ESSM) Block 2
- Budget
- 250-1000 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B-brief van 2019, in realisatie 3 jaar later berekend
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2019, B-brief 2021, D-brief 2022, instroom vanaf 2024
Vervanging All Terrain Vehicle (ATV)
- Budget
- 250-1000 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2023, B-brief 2025, D-brief 2026, instroom vanaf 2029
Vervanging Standard Missile 2 Block IIIA (SM2-IIIA)
- Budget
- 250-1000 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Toon de andere 24 projecten
Gepland: A-brief 2023, B-brief 2025, D-brief 2026, instroom vanaf 2030
Vervanging Zr. Ms. Rotterdam (LPD-1)
- Budget
- 250-1000 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2025, B-brief 2027, D-brief 2028, instroom vanaf 2032
Vervanging Zr. Ms. Johan de Witt (LPD-2)
- Budget
- 250-1000 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: instroom vanaf 2018
Midlife Update (MLU) Luchtverdedigings- en Commando Fregatten (LCF)
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2018, B/D-brief 2019, instroom vanaf 2020
Vervanging Kanons Luchtverdedigings- en Commando Fregatten (LCF)
- Budget
- 100-250 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B/D-brief van 2019, in realisatie zoals gepland of eerderberekend
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: instroom vanaf 2020
Vervanging MK46 Lightweight Torpedo
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2018, B-brief 2019, D-brief 2020, instroom vanaf 2021
Verwerving Torpedo Defensiesysteem (vlootbreed)
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2018, B-brief 2019, D-brief 2020, instroom vanaf 2023
Vervanging Harpoon Missile (surface-to-surface missile)
- Budget
- 100-250 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B-brief van 2019, in realisatie 1 jaar later berekend
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2018, B-brief 2019, D-brief 2020, instroom vanaf 2023
Vervanging Goalkeeper (Close-in Weapon System)
- Budget
- 100-250 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B-brief van 2019, in realisatie 2 jaar later berekend
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2020, B-brief 2021, D-brief 2022, instroom vanaf 2024
Vervanging Middelzwaar Landingsvaartuig (LCVP)
- Budget
- 100-250 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B-brief van 2021, in realisatie 2 jaar later berekend
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2020, B-brief 2021, D-brief 2022, instroom vanaf 2026 en 2033
Vervanging Zr. Ms. Mercuur & Hydrografische Opname Vaartuigen (HOVs)
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2021, B-brief 2022, D-brief 2023, instroom vanaf 2025
Midlife Update (MLU) Oceangoing Patrol Vessel (OPV)
- Budget
- 100-250 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B-brief van 2022, in realisatie 1 jaar later berekend
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2022, B-brief 2024, D-brief 2025, instroom vanaf 2028
Midlife Update (MLU) Zr. Ms. Karel Doorman (Joint Support Ship, JSS)
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2024, B-brief 2026, D-brief 2028, instroom vanaf 2031
Vervanging MK48 Heavyweight Torpedo
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2025, B-brief 2027, D-brief 2028, instroom vanaf 2031
Vervanging Zwaar Landingsvaartuig (LCU)
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2018, B/D-brief 2019, instroom vanaf 2020
Midlife Update (MLU) Hydrografische Opname Vaartuigen (HOVs)
- Budget
- 25-100 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B/D-brief van 2019, in realisatie zoals gepland of eerderberekend
- In de overzichten
- , laatst genoemd in DPO 2021
Gepland: A-brief 2018, D-brief 2020, instroom vanaf 2021
Midlife Update (MLU) Zr. Ms. Johan de Witt (LPD-2)
- Budget
- 25-100 miljoen
- In de overzichten
- , laatst genoemd in DPO 2022
Gepland: A-brief 2019, B/D-brief 2020, instroom vanaf 2021
Aanvulling Standard Missile 2 Block IIIA (SM2-IIIA)
- Budget
- 25-100 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B/D-brief van 2020, in realisatie zoals gepland of eerderberekend
- In de overzichten
- , laatst genoemd in DPO 2022
Gepland: A-brief 2019, B/D-brief 2020, instroom vanaf 2021
Deelname ontwikkeling Standard Missile 2 Block IIIC (SM2-IIIC)
- Budget
- 25-100 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2019, B-brief 2020, D-brief 2021, instroom vanaf 2022
Vervanging Self-Propelled Variable Depth Sonar (SPVDS)
- Budget
- 25-100 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2019, B-brief 2020, D-brief 2021, instroom vanaf 2024
Vervanging Fast Raiding, Interception and Special Forces Craft (FRISC)
- Budget
- 25-100 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B-brief van 2020, nog niet in realisatie in de overzichten.
- In de overzichten
- , laatst genoemd in DPO 2022
Gepland: A-brief 2020, B/D-brief 2022, instroom vanaf 2025
Vervanging Marine Opleidings Vaartuig (MOV Van Kinsbergen)
- Budget
- 25-100 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2022, B/D-brief 2024, instroom vanaf 2027
Vervanging Havenduikvaartuigen
- Budget
- 25-100 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2025, B/D-brief 2027, instroom vanaf 2030
Vervanging Zr. Ms. Pelikaan (Ondersteuningsschip Caribisch gebied)
- Budget
- 25-100 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2025, B/D-brief 2027, instroom vanaf 2030
Vervanging Low Frequency Acoustic Sonar (LFAS)
- Budget
- 25-100 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Lucht 14
Gepland: instroom vanaf 2019
Verwerving F-35
- Budget
- > 2,5 miljard
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: instroom vanaf 2020
Vervanging en Modernisering (V&M) Chinook
- Budget
- 250-1000 miljoen
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: instroom vanaf 2020
Verwerving Multi Role Tanker Transport (MRTT)
- Budget
- 250-1000 miljoen
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A/D-brief 2018, instroom vanaf 2022
Apache Remanufacture
- Budget
- 250-1000 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de A/D-brief van 2018, in realisatie zoals gepland of eerderberekend
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2022, B-brief 2024, instroom vanaf 2031
Vervanging C-130
- Budget
- 250-1000 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: D-brief 2018, instroom vanaf 2021
Verwerving Medium Altitude Long Endurance Unmanned Aerial Vehicle (MALE UAV)
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- , laatst genoemd in DPO 2022
Gepland: A-brief 2020, B-brief 2024, D-brief 2025, instroom vanaf 2026
Block Upgrade NH90
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2020, B-brief 2022, D-brief 2023, instroom vanaf 2025
Vervanging PC-7
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Toon de andere 6 projecten
Gepland: B-brief 2018, D-brief 2019, instroom vanaf 2023
Verwerving Tactische Lucht-Grond Bewapening F-35
- Budget
- 25-100 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2018, B-brief 2019, D-brief 2020, instroom vanaf 2022
Multi-Ship, Multi-Type (MSMT) Helicoptersimulator
- Budget
- 25-100 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B-brief van 2019, in realisatie zoals gepland of eerderberekend
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2019, B-brief 2020, D-brief 2021, instroom vanaf 2022
Instandhoudingsprogramma C-130
- Budget
- 25-100 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2019, B-brief 2020, D-brief 2021, instroom vanaf 2024
Verwerving Strategische Lucht-Grond Bewapening F-35
- Budget
- 25-100 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2020, B-brief 2021, D-brief 2022, instroom vanaf 2024
Verwerving Piloting Forward Looking Infra-Red (PFLIR) NH-90
- Budget
- 25-100 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2020, B/D-brief 2021, instroom vanaf 2022
Vervanging Gulfstream
- Budget
- 25-100 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B/D-brief van 2021, in realisatie zoals gepland of eerderberekend
- In de overzichten
- , laatst genoemd in DPO 2023
Defensiebreed 7
Gepland: A-brief 2018, B-brief 2019, instroom vanaf 2020
Aanvullen Munitievoorraden
- Budget
- 250-1000 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2018, B/D-brief 2019, instroom vanaf 2020
Vervanging Gevechtsuitrusting
- Budget
- 100-250 miljoen
- Naar realisatie
- gepland na de B/D-brief van 2019, in realisatie 1 jaar later berekend
- In de overzichten
- , laatst genoemd in DPO 2022
Gepland: A-brief 2022, B-brief 2024, D-brief 2025, instroom vanaf 2026
Vervanging Klein Kaliber Wapens (KKW)
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: instroom vanaf 2022
Verwerving Defensie Bewaking- en Beveiligingsssysteem (DBBS)
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- , nog zo in DPO 2026
Gepland: A-brief 2028, B-brief 2029, D-brief 2030, instroom vanaf 2031
Vervanging Verbeterd Operationeel Soldaat Systeem (VOSS)
- Budget
- 100-250 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2018, B/D-brief 2019, instroom vanaf 2020
Operationele Infra en Geneeskundige Verbruiksgoederen
- Budget
- 25-100 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Gepland: A-brief 2025, D-brief 2026, instroom vanaf 2027
Defensiebrede Vervanging Handgedragen Warmtebeeldkijker
- Budget
- 25-100 miljoen
- In de overzichten
- Niet gekoppeld aan een project in de projectoverzichten.
Waar dit vandaan komt
Elke regel komt uit de tabel "Bijlage IV Het investeringsprogramma" (p. 27–28): de naam en het budget zoals gedrukt, de brieven en de instroom in de kolom van het jaar. Een project uit de nota is alleen gekoppeld aan een project in de projectoverzichten als de namen hetzelfde project aanwijzen; bij twijfel niet. Hoe Heimdall met cijfers en materieel omgaat
Wat de nota zelf zegt
In bijlage IV is het investeringsprogramma te vinden met alle vervangings- en vernieuwingsinvesteringen (boven de 25 miljoen euro) voor de komende vijftien jaar.
Conform het Defensie Materieel Proces (DMP) zal de Tweede Kamer per project ter informatie brieven over de behoeftestelling (A-brief), de onderzoeksfase (B-brief) en eventueel vervolgonderzoek (C-brief) ontvangen. Verwervingsbesluiten (D-brief) worden ter behandeling aan de Tweede Kamer voorgelegd.
Zo verwijs je hiernaar
Heimdall Atlas, ‘Defensienota 2018’, bijgewerkt 4 november 2026, geraadpleegd 4 november 2026, https:/
Heimdall zet op een rij wat anderen publiceerden. Gebruik je een feit, noem dan ook de oorspronkelijke bron: die staat erbij.
Voor een scriptie of publicatie: APA en BibTeX
APA
Heimdall Atlas. (2026, 4 november). Defensienota 2018. Geraadpleegd op 4 november 2026, van https:/
BibTeX
@misc{heimdall-plannen-nota-2018,
author = {{Heimdall Atlas}},
title = {Defensienota 2018},
year = {2026},
date = {2026-11-04},
url = {https://heimdallatlas.com/plannen?nota=2018},
urldate = {2026-11-04},
note = {Geraadpleegd op 4 november 2026; dataversie b77d7bcff27a9998}
} Dataversie b77d7bcff27a9998: daarmee is precies na te gaan welke gegevens je zag.