Kamerstuk 27925, nr. 135: Eindevaluaties van de Nederlandse deelneming aan ISAF en aan de operatie Enduring Freedom (brief van 12 juli 2004)

Op 21 december 2001 informeerde de regering de Kamer dat zes F-16 jachtvliegtuigen voor tactische luchtsteun aan grondtroepen zouden worden ingezet.

Een KDC-10 detachement op vliegveld Al Udeid in Qatar (in de periode 3 april–26 juni 2002),

Een C-130 transportvliegtuig vanaf vliegveld Manas in Kirgizië (in de periode 10 april–oktober 2002),

De F-16 jachtvliegtuigen en de KDC-10, die opereerden vanaf vliegveld Manas in Kirgizië, vingen op 1 oktober 2002 aan met de operationele taakuitvoering en werden in principe voor een periode van zes maanden ter beschikking gesteld.

Op 14 februari 2003 besloot de Nederlandse regering, op verzoek van de VS, de aanwezigheid van de F-16's met een periode van 6 maanden te verlengen.

Op 26 maart 2003 voerde de KDC-10 de laatste AAR-missie boven Afghanistan uit.

Op 25 juni 2003 besloot de regering, na een analyse van USCENTCOM van de benodigde luchtsteun door EPAF, op 1juli 2003 het aantal F-16's van 6 naar 4 te reduceren en op 1 oktober 2003 de stationering van het F-16 detachement op Manas in zijn geheel te beëindigen.

Met de terugkeer op 5 oktober 2003 van het grootste deel van het F-16 detachement kwam ook een einde aan de Nederlandse militaire bijdrage aan OEF.

De Nederlandse militairen hebben met succes deelgenomen aan deze operatie en hebben internationaal waardering gekregen voor de professionele taakuitvoering.

In totaal hebben de Nederlandse F-16 EPAF detachementen circa 800 sorties gevlogen boven het Afghaanse grondgebied, waarbij ongeveer 4600 vlieguren zijn gemaakt.

Aangezien er geen Nederlandse militairen aanwezig waren in het inzetgebied van de F-16's in Afghanistan, was Nederland voor wat betreft de resultaten van de inzet van de F-16's afhankelijk van de VS. Uit de aan Nederland ter beschikking gestelde informatie bleek dat bij de acties geen burgerslachtoffers zijn gevallen.

Verder is een belangrijke les dat in een vroeg stadium onderhandelingen over statusverdragen en diplomatieke overvliegvergunningen moeten worden geopend. Deze onderhandelingen nemen doorgaans veel tijd in beslag en kunnen er toe leiden dat de uitzending van militaire eenheden vertraging oploopt.

Op grond van artikel 100 van de Grondwet informeerden de ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie de Eerste en Tweede Kamer van de Staten-Generaal op 21 december 2001 per brief over het besluit van de regering tot deelname van Nederlandse militaire eenheden aan de VN-gemandateerde International Security Assistance Force in Afghanistan.

Op 6 november 2002 besloot de Regering om met ingang van 20 december 2002 de Nederlandse bijdrage aan ISAF wederom met een half jaar te verlengen. Tevens nam het kabinet het besluit om samen met Duitsland, voor een periode van zes maanden, de leiding over de ISAF-operatie op zich te nemen.

Vanaf 10 februari 2003, toen Turkije het commando over ISAF overdroeg, heeft Nederland samen met Duitsland de militaire en politieke leiding over ISAF gehad.

Op 7 maart 2003 vond een aanslag plaats op een Nederlandse ISAF-patrouille waarbij een lokale tolk om het leven kwam en een Nederlandse militair gewond raakte.

Desondanks reden op 4 juli 2003 twee Nederlandse militairen in het noordelijke gedeelte van het gebied van verantwoordelijkheid met een voertuig op een antitankmijn. Een van de twee militairen raakte hierbij zwaar gewond en de andere militair liep lichte verwondingen op.

Op 11 augustus 2003 droegen Duitsland en Nederland het commando over aan de NAVO en beëindigde Nederland de nationale deelneming aan ISAF.

Tussen 22 juli en 2 september 2003 is al het personeel en materiaal teruggekeerd in Nederland.

De gezamenlijke Duits-Nederlandse leiding over ISAF III was een succes.

Desondanks hebben zich sinds de aanwezigheid van ISAF enkele serieuze en ernstige incidenten voorgedaan en kan nog steeds niet worden gesproken van een geheel veilige en stabiele situatie.

Gedurende de periode waarin Nederland en Duitsland de leiding hadden van ISAF III (10 februari – 11 augustus 2003) liep de Nederlandse bijdrage aan ISAF op van circa 220 militairen naar circa 650 militairen.

De fregatten werden voornamelijk ingezet in de wateren rond het Arabisch schiereiland voor het uitvoeren van waarnemingen en inlichtingenverzameling (Intelligence Surveillance and Reconnaissance; ISR) om eventuele verplaatsingen van de in Afghanistan opererende terroristische groeperingen en wapentransporten naar elders te signaleren. Tevens werden de schepen ingezet voor het uitvoeren van escorte-en beveiligingstaken.

De Nederlandse maritieme bijdrage aan OEF in het gebied van USCENTCOM bestond initieel uit twee schepen, te weten Hr.Ms. Philips van Almonde en Hr.Ms. Van Amstel.

Naast de inzet van fregatten droeg de KM ook twee keer bij met de inzet van de onderzeeboot Hr.Ms. Walrus (eind 2002 en voorjaar 2003) ten behoeve van inlichtingenverzameling.

Het laatste fregat, Hr.Ms. Karel Doorman nam voor circa vier maanden deel aan de operatie en keerde op 13 juli 2003 terug in Den Helder.

Achtereenvolgens hebben Hr.Ms. Van Galen en Hr. Ms. Van Nes, elk voor een periode van circa zes maanden deelgenomen aan OEF.

Fregatten in de wateren rond het Arabisch schiereiland (in de periode 20 december 2001–30 juni 2003),

Begin april 2002 besloot de regering, op basis van aanvullende informatie over de wijze van optreden van andere landen van de coalitie, over te gaan tot een beperkte uitbreiding van de taken van de fregatten. De commandanten van de fregatten werd, in het kader van Leadership/Maritime Interdiction Operations (LIO/MIO, later samengevat onder OEF MIO) toegestaan boarding operaties uit te voeren indien de gezagvoerder van het te onderzoeken schip zich daar niet tegen verzette (consensual visits).

Daarom werd Hr.Ms Van Amstel, die op 20 juni 2002 het operatiegebied verliet, niet afgelost.

Een onderzeeboot (in de perioden 16 september–24 december 2002 en van 17 maart–11 juli 2003),

Op 20 december 2002 besloot de Nederlandse regering de presentie van het fregat met 6 maanden te verlengen.

Daarom werden de fregatten vanaf 5 februari 2003 ingedeeld in een aparte, onder OEF ressorterende TF 151.

Mede in verband met de beperkte financiële mogelijkheden besloot de regering op 25 juni 2003 de maritieme bijdragen (zowel het fregat als de MPA) aan OEF niet te verlengen.

Op 30 juni 2003 werd de inzet beëindigd en keerde het fregat op 13 juli 2003 terug in de haven van Den Helder.

In totaal zijn door de uitgezonden fregatten 171 boardings, 6118 ondervragingen en 82 escortes uitgevoerd. Deze boardings en ondervragingen hebben ertoe geleid dat goed inzicht werd verkregen in het maritieme verkeer in de wateren rond het Arabisch schiereiland.

De operaties van Nederlandse fregatten in de wateren rond het Arabische schiereiland, waarbij boardings, escortes en ondervragingen zijn uitgevoerd, hadden een preventieve werking en hebben de verplaatsing van verdachte goederen en personen vanuit Afghanistan naar elders bemoeilijkt.

In die gevallen waarbij de taakuitvoering moeilijk was of niet voldoende aansloot bij wenselijkheden, zoals bijvoorbeeld met de ISR-missie van de eerst uitgezonden fregatten, werd deze zonodig aangepast.

Slechts sporadisch zijn de fregatten overgegaan tot het geven van waarschuwingsschoten. … Er hebben zich geen aanslagen op Nederlandse eenheden voorgedaan.

In totaal zijn circa 1400 KM militairen in het kader van OEF uitgezonden naar het operatiegebied.

Bij de aanpassing van de ROE werd aanvankelijk onvoldoende gebruik gemaakt van de kennis en ervaring van de uitgezonden commandanten. Indien bij toekomstige operaties de ROE moeten worden aangepast, zullen de commandanten van uitgezonden eenheden worden betrokken bij het besluitvormingsproces.

De projectmatige ondersteuning van de uitgezonden maritieme eenheden in de vorm van de Enduring Freedom Support Cel, heeft goed voldaan. Deze opzet kan als model dienen voor de operationele, logistieke, materiele en personele ondersteuning van toekomstige maritieme operaties.

Naast de inzet van fregatten droeg de KM ook twee keer bij met de inzet van de onderzeeboot Hr.Ms. Walrus (eind 2002 en voorjaar 2003) ten behoeve van inlichtingenverzameling.

Hiermee komen de totale additionele uitgaven voor de totale ISAF-operatie naar verwachting uit op ± 47,5 miljoen euro.

De totale additionele uitgaven voor de operatie ISAF bedroegen ultimo 2003 45,6 miljoen euro.