Heimdall Atlas
Mijn eenheid

1945 tot 2026

Tijdlijn

Missies, mensen en geld van Defensie, per jaar op één tijdas. Kies een jaar om dat jaar te zien.

Over deze tijdlijn

Elke rij is één reeks met een eigen schaal: hoe hoger de staaf, hoe meer in die rij. De rijen staan onder elkaar zodat je jaren kunt vergelijken. Deze pagina zegt niet dat het een het ander veroorzaakt; daarvoor zegt de data te weinig.

Lopende missies
18in 2026, tot nu (geteld)Per jaar
Militairen
ongeveer 42.500in 2025 (NAVO-telling)Per jaar
Deel van de economie
2,49%in 2025 (NAVO, raming)Per jaar

Bron: nato.int

Missies geteld door Heimdall

Lopende missies

Geteld uit de lijst van Heimdall (niet volledig)

meeste in één jaar: 25 missies (2005), laatste 18 missies (2026, tot nu)

Bijstand in Nederland

Een hoger streepje: meer op die plek, te dicht bij elkaar om apart te tonen. Kies het voor de lijst.

Dreigingsniveau

Terrorisme, volgens de NCTV: het hoogste niveau van elk jaar

hoogste niveau sinds 2005: 4 substantieel (2026, tot nu)

Bronnen: Kamerstuk 29754, nr. 783; Kamerstuk 29754, nr. 772; en 61 andere, zie de tabel

Elk dreigingsbeeld, met de zin

Civiele missies

Een hoger streepje: meer op die plek, te dicht bij elkaar om apart te tonen. Kies het voor de lijst.

Evacuaties

Een hoger streepje: meer op die plek, te dicht bij elkaar om apart te tonen. Kies het voor de lijst.

Militairen

NAVO-telling, zoals gepubliceerd; tot 1996 inclusief dienstplichtigen

hoogste sinds 1970: ongeveer 115.000 (1972), laatste ongeveer 42.500 (2025)

Bronnen: NAVO, Defence Expenditure of NATO Countries (2014-2025); NAVO, Defence Expenditure of NATO Countries (2013-2020), PR/CP(2021)030; en 16 andere, zie de tabel

Meer over deze reeks

Deel van het bbp, NAVO

Defensie-uitgaven volgens de NAVO-definitie

hoogste sinds 1986: 3,1% (1987), laatste 2,49% (2025, raming)

Bronnen: NAVO, Defence Expenditure of NATO Countries (2014-2025); NAVO, Defence Expenditure of NATO Countries (2013-2020), PR/CP(2021)030; en 9 andere, zie de tabel

Deel van het bbp, Nederlandse telling

Defensie-uitgaven volgens de Miljoenennota’s en begrotingen

hoogste sinds 1990: 2,4% (1990), laatste 1,2% (2013)

Bron: Tweede Kamer, 34 000 X, nr. 12: lijst van vragen en antwoorden over de Defensiebegroting 2015

Defensienota’s vanaf 2018

Een hoger streepje: meer op die plek, te dicht bij elkaar om apart te tonen. Kies het voor de lijst.

NAVO-verdrag: artikel 5 en 4

Een hoger streepje: meer op die plek, te dicht bij elkaar om apart te tonen. Kies het voor de lijst.

Twee rijen voor het deel van het bbp: de NAVO en Nederland tellen anders. Waarom de cijfers verschillen

Jaar

1989

In 1989

Kabinetten
Kabinet-Lubbers II (14 jul 1986 – 7 nov 1989), Kabinet-Lubbers III (7 nov 1989 – 22 aug 1994)
Missies
5 in de lijst van Heimdall: United Nations Truce Supervision Organisation (UNTSO), Multinational Force and Observers (MFO) in de Sinaï (Egypte), De oorlog tussen Iran en Irak, Operatie ‘Red Cross Flight’, United Nations Transition Assistance Group (UNTAG) Namibië
Dreigingsniveau
geen dreigingsbeeld uit dat jaar
Militairen
ongeveer 106.000

Bron: nato.int

Deel van het bbp
2,8% (NAVO)

Bron: nato.int

Alle jaren

Elk jaar van 1945 tot 2026 met de cijfers van de rijen hierboven.

Toon de tabel (82 jaren)
JaarLopende missies (geteld)Militairen (NAVO)Deel bbp (NAVO)Deel bbp (NL)Dreigingsniveau (NCTV)
2026184 substantieel
202520ongeveer 42.5002,49% (raming)4 substantieel
202416ongeveer 41.9002,0% (raming)4 substantieel
202319ongeveer 41.1001,6%3 aanzienlijk, daarna 4 substantieel
202217ongeveer 40.6001,39%3 aanzienlijk
202112ongeveer 40.9001,32%3 aanzienlijk
202014ongeveer 40.4001,37%3 aanzienlijk
201916ongeveer 39.7001,29%4 substantieel, daarna 3 aanzienlijk
201816ongeveer 39.3001,19%4 substantieel
201717ongeveer 39.5001,12%4 substantieel
201617ongeveer 40.0001,13%substantieel
201520ongeveer 40.6001,1%substantieel
201420ongeveer 41.2001,12%substantieel
201314ongeveer 42.2001,17%1,2%substantieel
201212ongeveer 44.0001,22%1,2%beperkt
201118ongeveer 45.0001,24%1,3%beperkt
201018ongeveer 48.0001,34%1,3%beperkt
200918ongeveer 48.0001,42%1,2%substantieel, daarna beperkt
200821ongeveer 47.0001,35%1,1%substantieel
200717ongeveer 48.0001,5%1,1%beperkt
200623ongeveer 49.0001,5%1,2%substantieel
200525ongeveer 50.0001,5%1,2%substantieel
200420ongeveer 49.0001,5%1,2%
200316ongeveer 53.0001,6%1,2%
200214ongeveer 53.0001,5%1,2%
200113ongeveer 52.0001,6% (raming)1,2%
200014ongeveer 52.0001,6%1,3%
199918ongeveer 54.0001,8%1,5%
199815ongeveer 55.0001,7%1,4%
199716ongeveer 57.0001,8%1,6%
199619ongeveer 64.0001,9%1,7%
199519ongeveer 67.0002,0%1,8%
199419ongeveer 77.0001,9%
199316ongeveer 86.0002,1%
199282,3%
19917ongeveer 96.0002,6% (raming)2,3%
19905ongeveer 104.0002,7%2,4%
19895ongeveer 106.0002,8%
19883ongeveer 107.0002,9%
19874ongeveer 106.0003,1%
19862ongeveer 106.0003,1%
19854ongeveer 103.000
19844ongeveer 103.000
19833ongeveer 104.000
19823ongeveer 106.000
19812ongeveer 108.000
19803ongeveer 107.000
19792ongeveer 107.000
19781ongeveer 106.000
19771ongeveer 103.000
19761ongeveer 106.000
19751ongeveer 107.000
19742
19732
19722ongeveer 115.000
19712ongeveer 113.000
19702ongeveer 112.000
19693
19682
19671
19664
19653
19643
19633
19623
19613
19604
19592
19583
19572
19564
19552
19542
19532
19522
19513
19503
19492
19482
19472
19461
19451

Bron militairen (NAVO): NAVO, Defence Expenditure of NATO Countries (2014-2025)2014–2025, NAVO, Defence Expenditure of NATO Countries (2013-2020), PR/CP(2021)0302013, NAVO, Defence Expenditure of NATO Countries (2011-2018)2011–2012, NAVO, Defence Expenditures of NATO Countries (2008-2015), PR/CP(2016)0112008–2010, NAVO, Financial and economic data relating to NATO defence, PR/CP(2011)0272000–2007, NAVO, Financial and economic data relating to defence, NRC countries 1985-2006 (2006)2002–2004, NAVO, Defence expenditures of NATO countries 1980-2001 (2001)1980–2001, NAVO, Defence expenditures of NATO countries 1980-2000 (2000)1996, NAVO, Defence expenditures of NATO countries 1975-1998 (1998)1994, NAVO, Defence expenditures of NATO countries 1975-1997 (1997)1993, NAVO, Defence expenditures of NATO countries 1970-1991, M-DPC-2(91)105 (1991)1991, NAVO, Defence expenditures of NATO countries, M-DPC-2(90)70 (1990)1986–1989, NAVO, Defence expenditures of NATO countries, M-DPC-2(86)39 (1986)1970–1984, NAVO, Defence expenditures of NATO countries, M-DPC-2(83)28 (1983)1978–1981, NAVO, Defence expenditures of NATO countries, M-DPC-2(80)26 (1980)1976–1977, NAVO, Defence expenditures of NATO countries 1975-1999 (1999)1975, NAVO, Defence expenditures of NATO countries 1949-1978 (1978)1972, NAVO, Defence expenditures of NATO countries (1976)1971

Bron deel bbp (NAVO): NAVO, Defence Expenditure of NATO Countries (2014-2025)2014–2025, NAVO, Defence Expenditure of NATO Countries (2013-2020), PR/CP(2021)0302013, NAVO, Defence Expenditure of NATO Countries (2011-2018)2011–2012, NAVO, Defence Expenditures of NATO Countries (2008-2015), PR/CP(2016)0112008–2010, NAVO, Financial and economic data relating to NATO defence, PR/CP(2011)0272006–2007, NAVO, Financial and economic data relating to defence, NRC countries 1985-2006 (2006)2002–2005, NAVO, Defence expenditures of NATO countries 1980-2001 (2001)1997–2001, NAVO, Defence expenditures of NATO countries 1980-2000 (2000)1996, NAVO, Defence expenditures of NATO countries 1975-1999 (1999)1995, NAVO, Defence expenditures of NATO countries 1970-1991, M-DPC-2(91)105 (1991)1990–1991, NAVO, Defence expenditures of NATO countries, M-DPC-2(90)70 (1990)1986–1989

Bron deel bbp (NL): Tweede Kamer, 34 000 X, nr. 12: lijst van vragen en antwoorden over de Defensiebegroting 20151990–2013

Lopende missies: geteld door Heimdall uit zijn lijst van missies, niet volledig

Dreigingsniveau: de NCTV, elk dreigingsbeeld met zijn bron op Dreigingsniveau terrorisme

Waar dit vandaan komt

Missies per jaar: geteld door Heimdall, elke missie uit zijn lijst die op enig moment in dat jaar liep. Die lijst is een selectie van gecontroleerde missies, nog niet volledig. Dit telt anders dan Geschiedenis: daar telt een missie één keer, in het decennium waarin ze begon; hier telt ze in elk jaar dat ze liep. Militairen: de NAVO-telling van militair personeel, één cijfer per jaar, een raming als "ongeveer". Deel van het bbp: de NAVO-reeks en de Nederlandse reeks, zoals gepubliceerd, met "raming" waar de bron raamt; de bron van elk cijfer staat bij het jaar en onder de tabel. Een Defensienota staat midden in haar jaar: de maand staat niet in de data.

Kabinetten: elk kabinet sinds 1945, van de dag dat het beëdigd werd tot de dag dat het volgende beëdigd werd, zoals parlement.com en rijksoverheid.nl het noemen. Een kabinet en een missie staan alleen naast elkaar op dezelfde tijdas; de pagina zegt niet wie een missie besloot. Alle kabinetten, met hun ministers

Bijstand in Nederland: elke inzet van de krijgsmacht in eigen land die de overheid bij naam noemt, op de dag dat ze begon. Ze tellen niet mee bij de missies, en de rij is geen telling van elke keer. Alle inzetten in Nederland

Civiele missies: elke missie zonder Nederlandse militairen waarin Nederland agenten, rechters, douaniers of andere burgers stuurde en die een bron bij naam noemt, op de dag dat de Nederlandse bijdrage begon. Ze tellen niet mee bij de missies, en de rij is geen telling van elke keer. Alle civiele missies

Evacuaties: elke keer dat de overheid Nederlanders uit een land haalde en die een bron bij naam noemt, op de dag dat de evacuatie begon. Een evacuatie duurde dagen of weken. Ze tellen niet mee bij de missies, en de rij is geen telling van elke keer. Alle evacuaties

Dreigingsniveau: het niveau voor terrorisme dat de NCTV vaststelt in elk Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland, in diens eigen woorden. Een jaar staat op het hoogste niveau uit de dreigingsbeelden van dat jaar; veranderde het niveau in dat jaar, dan noemt het jaar beide. Tot juli 2016 had de schaal vier niveaus zonder nummer: een niveau van toen staat op de hoogte van het niveau met dezelfde naam. Een jaar zonder dreigingsbeeld blijft leeg; Heimdall vult daar geen niveau in. Elk dreigingsbeeld, met de zin die het zegt

Hoe Heimdall met cijfers omgaat

Zo verwijs je hiernaar

Heimdall Atlas, ‘1989 op de tijdlijn’, bijgewerkt 7 november 2026, geraadpleegd 7 november 2026, https://heimdallatlas.com/nl/tijdlijn?jaar=1989

Heimdall zet op een rij wat anderen publiceerden. Gebruik je een feit, noem dan ook de oorspronkelijke bron: die staat erbij.

Voor een scriptie of publicatie: APA en BibTeX

APA

Heimdall Atlas. (2026, 7 november). 1989 op de tijdlijn. Geraadpleegd op 7 november 2026, van https://heimdallatlas.com/nl/tijdlijn?jaar=1989

BibTeX

@misc{heimdall-nl-tijdlijn-jaar-1989,
  author = {{Heimdall Atlas}},
  title = {1989 op de tijdlijn},
  year = {2026},
  date = {2026-11-07},
  url = {https://heimdallatlas.com/nl/tijdlijn?jaar=1989},
  urldate = {2026-11-07},
  note = {Geraadpleegd op 7 november 2026; dataversie 910a79295eba9828}
}

Dataversie 910a79295eba9828: daarmee is precies na te gaan welke gegevens je zag.

Over verwijzen naar Heimdall