2012 tot nu
Cybersecuritybeeld
Wat de NCTV en het NCSC elk jaar zeggen over de digitale dreiging voor Nederland.
Waar dit vandaan komt
Elk jaar publiceren de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) het Cybersecuritybeeld Nederland. Hier staan per editie de kernboodschappen letterlijk, zoals de editie ze zelf vooraan zet. Het is hun oordeel, niet dat van Heimdall.
- Laatste editie
- Cybersecuritybeeld Nederland 20266 nov 2026Alle edities
Alle edities
Elke editie met haar kernboodschappen, letterlijk.
2026
Cybersecuritybeeld Nederland 2026 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC (zinnen uit de eerste alinea van de Samenvatting):
Het Cybersecuritybeeld Nederland (CSBN) 2026 laat zien dat de capaciteiten en activiteiten van statelijke actoren en cybercriminelen toenemen.
Hoewel er verschillende maatregelen worden genomen om Nederland tegen deze veranderende cyberdreiging te verdedigen, groeit de digitale weerbaarheid van Nederlandse organisaties en bedrijven niet in hetzelfde tempo mee. Hierdoor ontstaat verdere scheefgroei tussen de cyberdreiging en de digitale weerbaarheid. Dit vormt een ernstig risico voor de nationale veiligheid.
Toon de andere 3 kernboodschappen
Deze scheefgroei vergroot de kans dat Nederland slachtoffer wordt van maatschappij ontwrichtende spionage, datadiefstal, sabotage en uitval van digitale processen.
De komende jaren zal AI het cyberlandschap ingrijpend veranderen en de dreiging verder versterken.
Het is dan ook niet de vraag óf, maar wanneer Nederland te maken krijgt met een maatschappij ontwrichtend cyberincident.
Waar de datum staat
Publicatie06-11-2026PDF-document7.22 MB64 pagina's
2025
Cybersecuritybeeld Nederland 2025 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC (de vier tussenkoppen van het openingshoofdstuk "Riskante mix in een onvoorspelbare wereld"):
Grote verscheidenheid aan incidenten illustreert divers en onvoorspelbaar dreigingslandschap
Geopolitieke onvoorspelbaarheid brengt risico’s met zich mee voor digitale veiligheid
Toon de andere 2 kernboodschappen
Telecomsector illustratief voor samenkomen dreigingen, risico’s en afwegingen
Basisprincipes verhogen weerbaarheid tegen complex dreigingslandschap
Waar de datum staat
Publicatie26-11-2025PDF-document2.85 MB62 pagina's
2024
Cybersecuritybeeld Nederland 2024 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC ("Hoofdbevindingen CSBN 2024" (drie, genummerd)):
De digitale dreiging tegen Nederland is groot en divers, en cyberaanvallen zijn voornamelijk afkomstig van statelijke en criminele actoren. In deze turbulente geopolitieke tijden intensiveren statelijke actoren hun activiteiten en verbreden zij hun capaciteiten, waarbij zij gebruik maken van een bredere gereedschapskist. Criminele actoren voeren op grote schaal aanvallen uit en handelen daarbij opportunistisch. Grootschalige uitval van digitale processen vormt eveneens een dreiging.
Digitale risico’s vragen om een brede manier van beheersing. Ze zijn dynamisch en worden beïnvloed door vele verschillende factoren. Het bredere digitale ecosysteem, met daarbinnen monoculturen, en de hoge mate van digitalisering zorgen ervoor dat risico’s met elkaar verbonden raken.
Toon de andere kernboodschap
De veiligheid van digitale processen is en blijft essentieel in onze maatschappij en is dus onlosmakelijk verbonden met de nationale veiligheid. Het belang van digitale veiligheid concurreert met andere belangen.
Waar de datum staat
Publicatie28-10-2024PDF-document2 MB63 pagina's
2023
Cybersecuritybeeld Nederland 2023 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC ("Hoofdbevindingen CSBN 2023" (zes, genummerd)):
De veiligheid van digitale processen is en blijft essentieel in onze sterk gedigitaliseerde maatschappij en is dus onlosmakelijk verbonden met de nationale veiligheid.
De digitale dreiging voor Nederland is onverminderd groot. Wel is die dreiging voortdurend aan verandering onderhevig. Zo is er sprake van geopolitieke verharding, met de Russische oorlog tegen Oekraïne als prominent voorbeeld. Die oorlog heeft daarnaast (mede) geleid tot een opleving van hacktivisme: het uit ideologische overwegingen uitvoeren van cyberaanvallen. Bij verdere escalatie van de oorlog kan de digitale dreiging abrupt veranderen en kunnen Nederlandse belangen worden geraakt.
Toon de andere 4 kernboodschappen
De in het CSBN 2022 benoemde strategische thema’s leiden nog onverkort tot complicaties voor risicobeheersing. Enkele veranderingen ten opzichte van vorig jaar zijn opgevallen: • de extra eisen voor digitale veiligheid die onder andere voortkomen uit nieuwe Europese wet- en regelgeving; • het onder druk staan van de verzekerbaarheid van digitale risico’s; • de steeds verder toenemende onderlinge verwevenheid binnen een breder – niet alleen digitaal - ecosysteem; • de gelegenheidsstructuur die het digitale ecosysteem vormt voor cyberaanvallen.
Het verkleinen van de in het CSBN 2022 benoemde scheefgroei tussen de digitale dreiging en de weerbaarheid blijft een grote opgave. De aard van de digitale risico’s voor de nationale veiligheid is niet fundamenteel gewijzigd.
Operationele technologie (OT) is een kwetsbare bouwsteen voor vitale processen. OT speelt een centrale rol in het aansturen, monitoren en beheren van fysieke processen binnen (vitale) organisaties. De veiligheid van OT is van vitaal belang, maar kent belangrijke uitdagingen. Ondanks groeiende aandacht voor de weerbaarheid van OT, is er ruimte voor verbetering.
Bijzondere kenmerken van digitale risico’s vragen een bredere manier van beheersing dan andere risico’s. Zo maken digitale risico’s onderdeel uit van een breder, dynamisch én complex risicopalet en is de digitale ruimte een uiterst complex systeem dat zich lastig laat doorgronden. … Verder kan de invalshoek van ‘assume breach’ (ga ervan uit dat er een cyberincident is) behulpzaam zijn.
Waar de datum staat
Publicatie03-07-2023PDF-document9.47 MB67 pagina's
2022
Cybersecuritybeeld Nederland CSBN 2022 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC (de kernzin van het openingshoofdstuk en de zes strategische thema’s die het noemt):
Ondanks de inspanningen om de weerbaarheid te verhogen, is sprake van een scheefgroei tussen de toenemende dreiging en de ontwikkeling van de weerbaarheid. Die scheefgroei vergroot het risico op ontwrichting.
Risico’s vormen keerzijde van gedigitaliseerde samenleving
Toon de andere 5 kernboodschappen
Digitale ruimte is speelveld voor regionale en mondiale dominantie
Cybercriminaliteit is industrieel schaalbaar, weerbaarheid nog niet
Marktdynamiek compliceert beheersing van digitale risico’s
Samenhangend en geïntegreerd risicomanagement staat nog in kinderschoenen
Beperkingen in digitale autonomie beperken ook digitale weerbaarheid
Waar de datum staat
Publicatie04-07-2022PDF-document692.4 KB50 pagina's
2021
Cybersecuritybeeld Nederland CSBN 2021 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC (de vier risico’s voor de nationale veiligheid die het Kern-CSBN opsomt):
Ongeautoriseerde inzage in informatie (en eventueel publicatie daarvan), in het bijzonder door spionage.
Ontoegankelijkheid van processen, als gevolg van (voorbereidingen voor) sabotage en de inzet van ransomware.
Toon de andere 2 kernboodschappen
Schending van de (veiligheid van de) digitale ruimte, bijvoorbeeld door misbruik van mondiale ICT-leveranciersketens.
Grootschalige uitval: een situatie waarin één of meer processen zijn verstoord als gevolg van natuurlijke of technische oorzaken of als gevolg van niet-moedwillig menselijk handelen.
Waar de datum staat
Publicatie28-06-2021PDF-document3.11 MB66 pagina's
2020
Cybersecuritybeeld Nederland CSBN 2020 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC ("Kernboodschappen CSBN 2020", zoals het CSBN 2021 ze in een kader opsomt):
Digitale veiligheid is een randvoorwaarde voor het functioneren van de maatschappij.
De digitale dreiging is permanent.
Toon de andere 6 kernboodschappen
De digitale weerbaarheid is nog niet overal op orde vanwege het ontbreken van basismaatregelen.
Vergroting van de weerbaarheid is het belangrijkste instrument om digitale risico’s te beheersen.
Een compleet en scherp beeld van de weerbaarheid van vitale processen ontbreekt (nog).
Digitale risico’s zijn onverminderd groot en staan niet los van andere risico's.
De afhankelijkheid van Nederland van landen met een offensief cyberprogramma vormt een risicoverhogende factor.
Risico's voor de Nationale Veiligheid: sabotage en spionage door staten, uitval. Daarnaast zijn cyberaanvallen door criminelen relevant.
Waar de datum staat
Publicatie29-06-2020PDF-document2.18 MB64 pagina's
2019
Cybersecuritybeeld Nederland CSBN 2019 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC (de vijf tussenkoppen van het openingshoofdstuk "Ontwrichting maatschappij ligt op de loer"):
Grootste dreiging vanuit statelijke actoren
Afhankelijkheid van beperkt aantal aanbieders en landen
Toon de andere 3 kernboodschappen
Geavanceerde aanvalscapaciteiten laagdrempelig toegankelijk
Weerbaarheid niet overal op orde
Doorgroeiende dreiging
Waar de datum staat
Publicatie12-06-2019PDF-document3.83 MB64 pagina's
2018
Cybersecuritybeeld Nederland CSBN 2018 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC (de drie tussenkoppen van het openingshoofdstuk "Cybersecurity onder druk" en de slotalinea daarvan):
Sabotage en verstoring door staten grootste dreiging voor nationale veiligheid
Aanvallers blijven succesvol door ontbreken basismaatregelen
Toon de andere 2 kernboodschappen
Blijvend functioneren samenleving en economie afhankelijk van cybersecurity
De digitale dreiging is permanent. Cyberaanvallen zijn nog steeds profijtelijk, laagdrempelig en weinig riskant voor aanvallers.
Waar de datum staat
Publicatie13-06-2018PDF-document1.95 MB60 pagina's
2017
Cybersecuritybeeld Nederland CSBN 2017 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC (Kernbevindingen (vijf)):
Beroepscriminelen en statelijke actoren vormen nog altijd de grootste dreiging en richten de meeste schade aan
Digitale aanvallen worden gebruikt om democratische processen te beïnvloeden
Toon de andere 3 kernboodschappen
De kwetsbaarheid van het internet of things heeft tot verstorende aanvallen geleid die de noodzaak tot het versterken van de digitale weerbaarheid onderschrijven
Veel organisaties zijn afhankelijk van een beperkt aantal buitenlandse aanbieders van digitale infrastructuurdiensten waardoor de maatschappelijke impact bij verstoring groot is
Weerbaarheid van individuen en organisaties blijft achter bij de groei van de dreiging
Waar de datum staat
Publicatie20-06-2017PDF-document2.11 MB69 pagina's
2016
Cybersecuritybeeld Nederland csbn 2016 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC (Kernbevindingen (vier kopjes)):
Beroepscriminelen hebben zich ontwikkeld tot geavanceerde actoren en voeren langdurige en hoogwaardige operaties uit
Digitale economische spionage door buitenlandse inlichtingendiensten zet de concurrentiepositie van Nederland onder druk
Toon de andere 2 kernboodschappen
Ransomware is gemeengoed en is nog geavanceerder geworden
Advertentienetwerken zijn nog niet in staat gebleken malvertising het hoofd te bieden
Waar de datum staat
Publicatie05-09-2016PDF-document1.23 MB92 pagina's
2015
Cybersecuritybeeld Nederland CSBN 2015 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC (Kernbevindingen (vijf kopjes)):
Cryptoware en andere ransomware is het cybercriminele businessmodel bij uitstek
Geopolitieke spanningen manifesteren zich steeds vaker in (dreigende) inbreuken op digitale veiligheid
Toon de andere 3 kernboodschappen
Phishing wordt veel gebruikt in gerichte aanvallen en is dan voor gebruikers nauwelijks te herkennen
Beschikbaarheid wordt belangrijker nu alternatieven voor ICT-systemen verdwijnen
Kwetsbaarheden in software zijn nog altijd de achilleshiel van digitale veiligheid
Waar de datum staat
Publicatie14-10-2015PDF-document2.37 MB88 pagina's
2014
Cybersecuritybeeld Nederland CSBN-4 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC (Kernbevindingen (vier kopjes)):
Potentiële impact van cyberaanvallen en verstoringen neemt toe door verdergaande digitalisering
Gebrek aan ICT duurzaamheid en toenemende koppeling vormen risico voor maatschappelijke veiligheid
Toon de andere 2 kernboodschappen
Cybercriminelen en staten blijven grootste dreiging
Privacy onder druk door dataverzameling
Waar de datum staat
Publicatie10-07-2014PDF-document1.33 MB116 pagina's
2013
Cybersecuritybeeld Nederland CSBN-3 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC (Kernbevindingen (tien, genummerd)):
Een aantal trends toont aan dat de afhankelijkheid van ICT aanzienlijk is. Deze neemt sterk toe door ontwikkelingen als hyperconnectiviteit, cloudcomputing en het gemak waarmee internet wordt ingezet. De potentiële impact van incidenten wordt daardoor groter.
Digitale spionage en cybercriminaliteit blijven de grootste dreigingen voor overheid en bedrijfsleven. Dit betreft: a) Digitale spionage vanuit staten, gericht op overheid en bedrijfsleven. Activiteiten zijn vastgesteld vanuit onder meer China, Rusland, Iran en Syrië. b) Overname van ICT via malware-infecties door criminelen, gericht op overheid, bedrijfsleven en burgers. … c) Manipulatie van informatie (fraude) door criminelen, gericht op het bedrijfsleven. …
Toon de andere 8 kernboodschappen
Staten zijn in staat om geavanceerde hulpmiddelen te ontwikkelen en te gebruiken, terwijl cybercriminelen vooral bestaande hulpmiddelen doorontwikkelen. Afgelopen jaar is een criminele cyberdienstensector, waarin hulpmiddelen via ‘cybercrime-as-a-service’ commercieel beschikbaar worden gesteld, nadrukkelijk zichtbaar geworden. Daarmee is de toegang tot deze hulpmiddelen laagdrempeliger geworden voor verschillende actoren.
Burgers, maar ook bedrijven en overheden zijn nog regelmatig het slachtoffer van botnets en ransomware. Malware muteert zo snel waardoor antivirusprogramma’s deze niet allemaal kunnen detecteren. …
De kwetsbaarheid van ICT blijft onverminderd hoog. Na een aantal jaar daling neemt het aantal gepubliceerde kwetsbaarheden in software weer toe. Ook brengen clouddiensten, mobiele diensten en innovatieve apparatuur nieuwe kwetsbaarheden met zich mee.
De eindgebruiker krijgt een grote verantwoordelijkheid toegedicht voor beveiliging, maar hij wordt steeds vaker geconfronteerd met kwetsbaarheden in apparaten en diensten waar hij beperkte invloed op heeft of geen kennis van heeft.
Publieke en private partijen nemen, afzonderlijk en gezamenlijk, verschillende initiatieven om de digitale weerbaarheid te vergroten. Daarmee spelen zij in op de toenemende afhankelijkheid van ICT en veranderende dreigingen. De effectiviteit hiervan op de lange termijn is nu nog niet in te schatten.
De verstoring van ICT is nadrukkelijk zichtbaar geweest, vooral verstoring als gevolg van DDoS-aanvallen. De weerbaarheid hiertegen was soms onvoldoende, waardoor de onlinedienstverlening van organisaties minder beschikbaar was. … Het is niet duidelijk welke actoren de DDoS-aanvallen hebben gepleegd.
Een brede groep organisaties heeft belangrijke (technische) basismaatregelen, zoals het patchen en updaten van systemen of het wachtwoordenbeleid, nog niet op orde. Waar individuele organisaties hun basisbeveiliging wel op orde hebben, blijken gedeelde services en infrastructuur nog kwetsbaar, waardoor een risico bestaat voor organisatieoverstijgende belangen.
De inherente dynamiek van cybersecurity vereist een vernieuwende aanpak. Statische informatiebeveiligingsmaatregelen zijn niet meer voldoende, organisaties hebben meer inzicht nodig in dreigingen (detectie) en hebben capaciteit nodig om te handelen bij dreigingen (response).
Waar de datum staat
Publicatie03-07-2013PDF-document1.49 MB120 pagina's
2012
Cybersecuritybeeld Nederland CSBN-2 (opent in nieuw venster)
Cybersecuritybeeld van de NCTV en NCSC, verschenen op
Volgens de NCTV en NCSC (Kernbevindingen):
Op hoofdlijnen zijn er geen grote verschuivingen in dreigingen waarneembaar. Gezien de ernst moeten de dreigingen daarom onveranderd de aandacht krijgen. Wel zijn de handelingen van de hacktivisten, beroepscriminelen en cyberonderzoekers de afgelopen periode zichtbaarder geweest. De overige nieuwe dreigersgroepen (interne actoren en calamiteiten) en dreigingen in dit Cybersecuritybeeld vormen vooralsnog een lage tot middelmatige dreiging.
Digitale spionage en cybercriminaliteit blijven de grootste dreigingen voor overheid en bedrijfsleven.
Toon de andere 6 kernboodschappen
De aanvaller is nog steeds in het voordeel. Ondanks diverse initiatieven tot verbetering houden de verdedigingsmaatregelen, -methodes en -initiatieven nog geen gelijke tred met de motivatie, doorzettingsvermogen en de middelen van de opponenten.
Een aantal incidenten gedurende de rapportageperiode is te wijten aan simpele kwetsbaarheden en was te voorkomen geweest door het navolgen en implementeren van basale beveiligingsmaatregelen.
Consumerization, mobiel internet en uitbreiding van de internetdienstverlening zorgen voor een uitzonderlijke toename van het aantal op internet aangesloten apparaten. Dit zal resulteren in een grotere maatschappelijke afhankelijkheid, meer (software-)kwetsbaarheden en een exponentiële toename in complexiteit van de beheersvraagstukken.
Het ontbreekt een doorsnee internetgebruiker (en een aantal organisaties) aan voldoende kennis en kunde om zich goed te beschermen tegen digitale risico’s. Verdere toename van consumerization zal deze achterstand vergroten.
Actoren werken steeds meer samen en delen direct of indirect en bedoeld of onbedoeld kennis. Deze trend geldt zowel voor actoren met een positieve bijdrage aan de veiligheid van internet als voor kwaadwillende actoren.
Kwaadwillenden zijn steeds sneller in staat zwakheden te misbruiken ten opzichte van de lange doorlooptijden die organisaties nodig hebben om patches te implementeren.
Waar de datum staat
Publicatie06-07-2012PDF-document426.43 KB76 pagina's
Zo verwijs je hiernaar
Heimdall Atlas, ‘Cybersecuritybeeld’, bijgewerkt 7 november 2026, geraadpleegd 7 november 2026, https:/
Heimdall zet op een rij wat anderen publiceerden. Gebruik je een feit, noem dan ook de oorspronkelijke bron: die staat erbij.
Voor een scriptie of publicatie: APA en BibTeX
APA
Heimdall Atlas. (2026, 7 november). Cybersecuritybeeld. Geraadpleegd op 7 november 2026, van https:/
BibTeX
@misc{heimdall-nl-veiligheid-cyber,
author = {{Heimdall Atlas}},
title = {Cybersecuritybeeld},
year = {2026},
date = {2026-11-07},
url = {https://heimdallatlas.com/nl/veiligheid/cyber},
urldate = {2026-11-07},
note = {Geraadpleegd op 7 november 2026; dataversie 36b89ea9c95bb3f2}
} Dataversie 36b89ea9c95bb3f2: daarmee is precies na te gaan welke gegevens je zag.