Na Defensie
Aan wie Defensie oud materieel verkocht, schonk of overdroeg, en welke stukken in een museum staan. Geen volledige lijst: alleen wat een bron noemt.
Waar dit vandaan komt
Bij elk systeem staan de momenten waarop Defensie er iets van afstootte, met de zin uit de bron. Noemt die zin aan wie, dan staat die ontvanger hier, met het woord dat de bron gebruikt: verkocht, geschonken, overgedragen, geleverd of in bruikleen. Heimdall maakt van een schenking nooit een verkoop.
Elk moment houdt zijn eigen aantal. Een overeenkomst en de levering ervan kunnen dezelfde toestellen tellen, dus Heimdall telt ze niet bij elkaar op.
Het Nationaal Militair Museum, het Marinemuseum en het Mariniersmuseum vallen onder de Stichting Defensiemusea: een stuk daar is niet verkocht. Een museum kan een stuk later weer wegdoen; daarom staat bij een stuk zonder eigen datum de dag waarop de bron gelezen is.
- Landen
- 16die volgens een bron materieel van Defensie kregen
- Musea
- 3
- Systemen
- 29met een ontvanger, geteld door Heimdall
Ontvangers
28 ontvangers, de landen met de meeste systemen eerst.
1993 – 2026
Nationaal Militair Museum
Een van de 3 militaire musea onder de Stichting Defensiemusea.
- Alouette III: Naar het museum op 13 dec 1993: H-20; Overgedragen op 23 jan 1996: A-465
- F-16: In de collectie in jun 1999: J-215; In de collectie in 2023: J-066; Overgedragen op 27 jan 2026: J-063; In de collectie: J-265 (bron gelezen op 15 nov 2026)
- Bo-105: Overgedragen in apr 2000: B-37
- Chinook: Geschonken op 6 jun 2024: D-663; Overgedragen op 6 jun 2024: D-663
- Fokker F27: Bij het museum (bron gelezen op 15 nov 2026)
- Land Rover: In de collectie: Land Rover 109 (bron gelezen op 15 nov 2026); Bij het museum: Land Rover 109 lijnwerkersuitvoering (bron gelezen op 15 nov 2026); Bij het museum: Landrover mariniers (bron gelezen op 15 nov 2026)
- Leopard 2: Bij het museum: Leopard 2 A6 (bron gelezen op 15 nov 2026)
- M-109: Bij het museum: M109 A2/90 (bron gelezen op 15 nov 2026)
- Mercedes-Benz 290 GD: Bij het museum: Mercedes Benz 290GD gewondentransport (bron gelezen op 15 nov 2026)
- NEKAF-jeep (M38A1): Bij het museum: Willys-Overland M38A1C Nekaf TLV (bron gelezen op 15 nov 2026)
- Patria: Bij het museum (bron gelezen op 15 nov 2026)
- YP 408: Bij het museum: DAF YP-408 gewondentransport (bron gelezen op 15 nov 2026)
Waar dat staat
De museum Sud Aviation SE.3160 Alouette III, c/n 1320 SAR H-20 : Deze kwam in dienst op Ypenburg op 18 februari 1966. Hij ging op 13 december 1993 uit dienst en vloog rechtstreeks van Leeuwarden naar het MLM op Kamp Zeist met 7200 vlieguren. … In 2010 ging hij in opslag en kwam in 2014 in het NMM.
De Alouette III van het NMM met registratie A-465 maakte deel uit van de derde serie gebouwd bij Firma Lichtwerk te Hoogeveen. Het toestel werd op 2 februari 1968 in dienst genomen . Op 23 januari 1996 werd het toestel overgedragen aan het Militaire Luchtvaartmuseum, en nu het NMM.
Het toestel in de collectie van het NMM: De OCU F-16A J-215 (Block 01) werd op 26 november 1979 door Fokker afgeleverd aan de KLu. … Sinds juni 1999 maakte dit toestel deel uit van de presentatie van het Militaire Luchtvaart Museum. Vanaf 2014 is dit toestel te zien in de vaste expositie van het Nationaal Militair Museum.
Een heel bijzondere is de F-16B J-066 ‘Orange Jumper’. Dit testvliegtuig heeft in 2023 een plek gekregen in de collectie van het Nationaal Militair Museum en is daarmee onderdeel van de rijkscollectie militair erfgoed.
Officiële overdracht F-16 MiG-killer Dinsdag 27 januari 2026 … droeg namens de Koninklijke Luchtmacht de F-16 MiG-killer (J-063) over aan het Nationaal Militair Museum. De F-16 MiG-killer maakt met deze overdracht deel uit van de rijkscollectie militair erfgoed van de Koninklijke Defensiemusea en is nu voor publiek te zien.
Het toestel in de collectie van het NMM: General Dynamics F-16B "dual" J-265 s/n #78-0265, c/n 6E-7 Block 5
Het toestel in de collectie van het NMM: Bölkow 105CB-4. Registratie nummer B-37 … In april 2000 werd het toestel overgedragen aan het Militaire Luchtvaart Museum.
Oude Chinook krijgt tweede leven in Nationaal Militair Museum Nieuwsbericht 06-06-2024 17:17 Een oude Chinook-transporthelikopter (D-663) staat vanaf vandaag in het Nationaal Militair Museum in Soest. Het toestel was al sinds de jaren negentig in gebruik. Defensie heeft het geschonken omdat de hele Chinook-vloot is vervangen en gemoderniseerd. Uit een tabel in de bron: elke regel is een regel van die tabel, de cellen zoals ze er staan.
Op donderdag 6 juni 2024, vond de officiële overdracht van de CH-47D Chinook (D-663) plaats. … heeft de transporthelikopter officieel aan het Nationaal Militair Museum overgedragen namens de Koninklijke Luchtmacht. De Chinook maakt daarmee deel uit van de rijkscollectie militair erfgoed van de Koninklijke Defensiemusea en is nu voor publiek te zien.
Op het buitenterrein van het Nationaal Militair Museum staan meerdere indrukwekkende vliegtuigen opgesteld, zoals de Breguet Atlantic, de Fokker F-27 en de F-86F Sabre.
Land Rover 109 vrachtwagen Standaard vrachtauto voor transport van manschappen en materieel. Deze Land Rover is geschilderd in UN (United Nations) uitvoering. … Andere Land Rovers in de collectie van het Legermuseum zijn: cat.nrs. 24, 37, 70, 75.
Bekijk hieronder een overzicht van de veranderingen in het Arsenaal. … Verplaatst naar het depot … Land Rover 109 lijnwerkersuitvoering
Bekijk hieronder een overzicht van de veranderingen in het Arsenaal. … Verplaatst naar het depot … Landrover mariniers
Bekijk hieronder een overzicht van de veranderingen in het Arsenaal. … Stond al in het Arsenaal, maar is verplaatst Leopard 2 A6
Houwitser 155 mm M109 A2/90 - Howitzer, Selfpropelled, 155 mm M109A2/90 houwitser Te zien in het museum:M17.00.10K.03 De M109 werd in 1962 bij Cadillac in de Verenigde Staten in productie genomen. … Het museumexemplaar dateert uit 1981 en is in 1996 gemodificeerd door de Rotterdamsche Droogdokmaatschappij RDM
Bekijk hieronder een overzicht van de veranderingen in het Arsenaal. … Verplaatst naar het depot … Mercedes Benz 290GD gewondentransport
Bekijk hieronder een overzicht van de veranderingen in het Arsenaal. … Stond al in het Arsenaal, maar is verplaatst … Willys-Overland M38A1C Nekaf TLV
Hoewel de Patria nog gewoon rondrijdt, heeft het voertuig al wel een mooi plekje in het museum. … Deze Patria is in Afghanistan ingezet en daar op een bermbom gereden. … Het Nationaal Militair Museum is het resultaat van het samenvoegen van het Legermuseum in Delft en het Luchtvaartmuseum in Soesterberg.
Bekijk hieronder een overzicht van de veranderingen in het Arsenaal. … Verplaatst naar het depot … DAF YP-408 gewondentransport
De Stichting Defensiemusea is de overkoepelende organisatie van 3 militaire musea: het Nationaal Militair Museum, het Marinemuseum en het Mariniersmuseum.
Bronnen: De Sud Aviation 'Alouette' III helikopter van de SAR Search … - collectie - Nationaal Militair Museum (opent in nieuw venster), De Sud Aviation SE-3160 'Alouette III' Lichte transport helikopter met … - collectie - Nationaal Militair Museum (opent in nieuw venster), General Dynamics F-16A 'Fighting Falcon' jachtbommenwerper met registratienummer J-215 312 … - collectie - Nationaal Militair Museum (opent in nieuw venster), F-16 Orange Jumper - Nationaal Militair Museum (opent in nieuw venster), Officiële overdracht F-16 MiG-killer - Nationaal Militair Museum (opent in nieuw venster), General Dynamics F-16B dual jachtbommenwerper/trainer met registratienummer: J-265 airframenummer: #78-0265, … - collectie - Nationaal Militair Museum (opent in nieuw venster), De Messerschmitt-Bölkow-Blohm BO-105CB-4 helikopter met registratienummer B-37 KFOR Constructienummer S-137 - collectie - Nationaal Militair Museum (opent in nieuw venster), defensie.nl, via Sitearchief (opent in nieuw venster), Terugblik komst Chinook naar het NMM - Nationaal Militair Museum (opent in nieuw venster), Buitenactiviteiten - Nationaal Militair Museum (opent in nieuw venster), Land Rover 109 - collectie - Nationaal Militair Museum (opent in nieuw venster), Vernieuwing Arsenaal - Nationaal Militair Museum (opent in nieuw venster), Houwitser 155 mm M109 A2/90 - Howitzer, Selfpropelled, 155 mm … - collectie - Nationaal Militair Museum (opent in nieuw venster), Defensie (opent in nieuw venster), Musea (Defensie.nl) (opent in nieuw venster)
2022 – 2025
Oekraïne
Land
- Fennek: Geleverd in 2022
- Pantserhouwitser 2000: Geleverd in 2022: 8
- Patriot: Geleverd in 2022: 2
- Viking: Geleverd in 2022; Geleverd in 2024; Gedoneerd op 31 aug 2024: 28
- YPR: Geleverd in 2022: 196; Geleverd in 2024: 62; Geleverd in 2024: 54
- Mijnenjager: Gedoneerd in 2024: 2; Overgedragen in jun 2025: Zr.Ms. Vlaardingen
- F-16: Gedoneerd op 26 mei 2025: 24
Waar dat staat
Den Haag, 13 april 2023 … Het onderstaande overzicht bevat een weergave van de sinds februari 2022 aan Oekraïne geleverde militaire goederen, rekening houdend met operationele veiligheid(-soverwegingen). Deze lijst is niet uitputtend. • Gevechtsvoertuigen T-72 tanks (45 stuks), YPR-pantserrupsvoertuigen (196 stuks), Fennek-verkenningsvoertuigen en Viking-rupsvoertuigen.
Den Haag, 13 april 2023 … Het onderstaande overzicht bevat een weergave van de sinds februari 2022 aan Oekraïne geleverde militaire goederen, rekening houdend met operationele veiligheid(-soverwegingen). … • Vuursteunsystemen PzH2000 pantserhouwitsers (8 stuks) en 120mm mortieren.
Den Haag, 13 april 2023 … Het onderstaande overzicht bevat een weergave van de sinds februari 2022 aan Oekraïne geleverde militaire goederen, rekening houdend met operationele veiligheid(-soverwegingen). … • Luchtverdedigingssystemen Patriot lanceerinstallaties (2 stuks) met bijbehorende raketten
Den Haag, 6 oktober 2024 … Het onderstaande overzicht bevat een weergave van aan Oekraïne geleverde militaire goederen sinds de leveringenbrief van 13 juni 2024, … rekening houdend met operationele veiligheid(-soverwegingen). Deze lijst is derhalve niet uitputtend. • Gevechtsvliegtuigen (F-16) • Gevechtsvoertuigen Leopard 2A4 (14), YPR (54) en Viking-rupsvoertuigen.
Nieuwsbericht 31-08-2024 18:45 Defensie doneert 28 amfibische rupsvoertuigen aan Oekraïne. De zogeheten Bandvagn Vikings zijn al onderweg naar het oosten. Uit een tabel in de bron: elke regel is een regel van die tabel, de cellen zoals ze er staan.
Den Haag, 13 juni 2024 … Het onderstaande overzicht bevat een weergave van de sinds de leveringenbrief van 4 december 2023 … aan Oekraïne geleverde militaire goederen, rekening houdend met operationele veiligheid(-soverwegingen). Deze lijst is derhalve niet uitputtend. • Gevechtsvoertuigen, YPR (62)
03-12-2024, 14:47 … Uiteindelijk vormen zij de bemanning van de mijnenjager Vlaardingen. Deze mijnenjager is sinds maart van dit jaar uit de vaart. De Makkum is op 25 november uit dienst gesteld. Beide schepen worden gedoneerd aan Oekraïne. … Deze 2 mijnenjagers vormen samen met Belgische en Engelse schepen het begin van de Oekraïense mijnenbestrijdingscapaciteit.
26-06-2025, 17:00 De Belgische mijnenjager BNS Narcis en de Nederlandse Zr.Ms. Vlaardingen zijn recent overgedragen aan Oekraïne.
Laatste F-16’s voor Oekraïne uit Nederland vertrokken 26-05-2025, 16:27 De laatste Nederlandse F-16’s die bestemd zijn voor Oekraïne, hebben Nederland verlaten. De toestellen zijn vandaag van Vliegbasis Volkel naar België vertrokken, waar ze worden voorbereid voor de levering. In totaal heeft Nederland daarmee 24 jachtvliegtuigen aan Oekraïne gedoneerd.
Bronnen: Kamerstuk 22 054, nr. 387 (opent in nieuw venster), Kamerstuk 22 054, nr. 432 (opent in nieuw venster), defensie.nl, via Sitearchief (opent in nieuw venster), Kamerstuk 22 054, nr. 420 (opent in nieuw venster), Oekraïense bemanning opgeleid aan boord van Zr.Ms. Makkum (Defensie, nieuws, 3 december 2024) (opent in nieuw venster), België en Nederland schenken Oekraïne eerste mijnenjagers (Defensie, nieuws, 26 juni 2025) (opent in nieuw venster), Defensie, nieuws 26 mei 2025: Laatste F-16’s voor Oekraïne uit Nederland vertrokken (opent in nieuw venster)
2004 – 2010
Chili
Land
- M-fregat: Verkocht op 26 mrt 2004: 2
- F-16: Verkocht in 2005: 18; Verkocht in dec 2005: 18; Verkocht in 2009; Verkocht in 2009: 18; Overgedragen in nov 2010: 6
- Hr.Ms. Jacob van Heemskerck: Overgedragen op 16 dec 2005
- Hr.Ms. Witte de With: Overgedragen op 17 jul 2006
- YPR: Verkocht in 2007: 18
Waar dat staat
Op 26 maart 2004 zijn twee M-fregatten en twee L-fregatten aan Chili verkocht
– 29 F-16A/B MLU: Achttien toestellen zijn verkocht aan Chili in 2005 (Kamerstuk 22 054, nr. 98).
In december 2005 sloot Nederland met Chili een overeenkomst voor de verkoop en levering van 18 F16s, die nu nog bij de Koninklijke Luchtmacht in gebruik zijn.
Zoals gemeld zijn de overtollige F-16 vliegtuigen in 2009 verkocht aan Chili en zijn twee Fokker 60-transportvliegtuigen verkocht aan Peru.
De totale waarde van de in 2009 gesloten verkoopcontracten bedroeg ongeveer € 110 miljoen. … Het grootste contract betreft de verkoop van achttien F-16 Midlife Update vliegtuigen aan Chili.
Nederland heeft in november 2010 zes F-16 toestellen aan Chili overgedragen. De overige twaalf toestellen zullen dit jaar volgen.
Van de twee luchtverdedigingsfregatten van de Jacob van Heemskerck-klasse is Hr.Ms. Jacob van Heemskerck op 16 december 2005 overgedragen aan Chili.
De laatste van de twee luchtverdedigingsfregatten van de Jacob van Heemskerck-klasse, Hr.Ms. Witte de With, is op 17 juli 2006 overgedragen aan Chili.
In 2007 zijn de volgende wapensystemen verkocht: zes F-16 jachtvliegtuigen aan Jordanië en achttien YPR-765 pantservoertuigen aan Chili.
Bronnen: Kamerstuk 30100 X, nr. 1 (opent in nieuw venster), Kamerstuk 30 550 X, nr. 6 (opent in nieuw venster), Kamerstuk 22 054, nr. 98 (opent in nieuw venster), Kamerstuk 32 360 X, nr. 1 (opent in nieuw venster), Kamerstuk 32 710 X, nr. 1 (opent in nieuw venster), Kamerstuk 30550 X, nr. 1 (opent in nieuw venster), Kamerstuk 31031 X, nr. 1 (opent in nieuw venster), Kamerstuk 31 290 X, nr. 3 (opent in nieuw venster)
2007 – 2018
Jordanië
Land
- F-16: Verkocht in 2007; Verkocht in 2007: 6; Verkocht in 2013: 15
- M-109: Verkocht op 3 mei 2010: 121
- M577: Verkocht op 3 mei 2010: 69
- YPR: Verkocht op 3 mei 2010: 441; Geleverd op 15 okt 2014; Geleverd in 2018: 10
Waar dat staat
Gedurende 2007 zijn onder meer verkoopcontracten afgesloten voor de verkoop van F-16 jachtvliegtuigen aan Jordanië en Leopard-tanks aan Canada.
In 2007 zijn de volgende wapensystemen verkocht: zes F-16 jachtvliegtuigen aan Jordanië en achttien YPR-765 pantservoertuigen aan Chili.
Nadat begin 2013 een aantal Cheetah’s en Flycatchers aan Jordanië zijn verkocht, volgden later dat jaar vijftien F-16’s.
Hiermee bericht ik u dat op 3 mei 2010 met Jordanië een contract is gesloten over de verkoop van 441 pantserrupsvoertuigen van het type YPR-765 en YPR-806, 69 pantserrupscommandovoertuigen van het type M-577, waarvan 24 alleen het chassis, 467 verschillende typen vrachtwagens, 121 houwitsers van het type M-109, waarvan drie rijlesvoertuigen
Het betreft een eerste levering DAF trucks en YPR pantserrupsvoertuigen en gerelateerd materieel en documentatie die onderdeel uitmaakt van een op 15 oktober 2014 overeengekomen contract met Jordanië
Het Ministerie van Defensie heeft onlangs een exportvergunning verkregen voor de uitvoer van 50 DAF-vrachtwagens met een mobiele werkruimte (type YAS), 10 voertuigen pantserrupsinfanterie met 25mm kanon (type YPR PRI) … Het betreft een eerste levering van overtollig defensiematerieel die onderdeel uitmaakt van een contract met Jordanië waarover de Kamer op 18 april 2018 is geïnformeerd
Bronnen: Kamerstuk 31 444 X, nr. 1 (opent in nieuw venster), Kamerstuk 31 290 X, nr. 3 (opent in nieuw venster), Kamerstuk 33 930 X, nr. 1 (opent in nieuw venster), Kamerstuk 32 123 X, nr. 142 (opent in nieuw venster), Kamerstuk 22 054, nr. 260 (opent in nieuw venster), Kamerstuk 22 054, nr. 314 (opent in nieuw venster)
2014
Estland
Land
- CV90: Verkocht op 8 dec 2014: 44
- Leopard-bergingstank: Verkocht op 8 dec 2014: 2
- Leopard-genietank: Verkocht op 8 dec 2014: 2
Waar dat staat
Als gevolg van deze maatregel worden 44 CV-90’s afgestoten. Met de brief van 8 december 2014 (Kamerstuk 27 830, nr. 140) is de Kamer geïnformeerd dat met Estland overeenstemming is bereikt over de verkoop van deze 44 pantservoertuigen CV-90’s.
Den Haag, 8 december 2014 … bericht ik u dat met Estland overeenstemming is bereikt over de verkoop van 44 pantservoertuigen CV-90. Daarnaast worden mee verkocht twee Leopard I brugleggers, twee Leopard I bergingstanks en twee Leopard I genietanks.
2005 – 2008
Portugal
Land
- P-3C Orion: Verkocht in feb 2005: 5
- M-fregat: Verkocht op 1 nov 2006
- Leopard 2: Verkocht op 8 nov 2007: 37; Verkocht in 2008: 37
Waar dat staat
De overige vijf Orion-vliegtuigen zijn in februari 2005 verkocht aan Portugal voor € 81 miljoen.
Op 1 november 2006 is met Portugal het contract getekend voor de verkoop van de M-fregatten Hr.Ms. Van Nes en Hr.Ms. Van Galen
Den Haag, 8 november 2007 Hiermee bericht ik u dat met Portugal overeenstemming is bereikt over de verkoop van 37 Leopard-2A6 tanks met toebehoren, alsmede een trainingsvoertuig voor het opleiden van tankchauffeurs.
De totale waarde van de in 2008 gesloten verkoopcontracten bedroeg € 91 miljoen, nagenoeg gelijk aan het jaar ervoor. Het grootste contract is de verkoop van 37 Leopard-2A6 tanks aan Portugal.
2004 – 2016
Duitsland
Land
- P-3C Orion: Verkocht in 2004: 8
- Leopard 2: Overgedragen in 2016: 16
Waar dat staat
Acht van de dertien P-3C Orions zijn in 2004 verkocht aan Duitsland voor € 271 miljoen.
Bij brief van 1 november 2016 zijn ze door de Minister van Defensie beantwoord. … de verkoopopbrengsten van de Leopard 2 tank aan Duitsland en de PzH2000 neerwaarts bijstelt? … Een voorbeeld daarvan is de overdracht van zestien Leopardtanks aan Duitsland in het kader van de Duits-Nederlandse samenwerking.
1994 – 2005
Egypte
Land
Waar dat staat
Naast enkele kleinere transacties, is in 1994 Hr. Ms. Poolster voor f 9 miljoen aan Pakistan verkocht. Onder voorbehoud van parlementaire goedkeuring is met Egypte een contract gesloten voor de overname van 599 YPR-765 en 12 M-577 voertuigen.
Den Haag, 9 maart 2005 Hierbij bericht ik u over een vijftal verkooptransacties: … De tweede transactie betreft de verkoop van 431 YPR-pantserrupsvoer- tuigen in diverse uitvoeringen aan Egypte.
Bronnen: Kamerstuk 23 900 X, nr. 2 (opent in nieuw venster), Kamerstuk 29 800 X, nr. 65 (opent in nieuw venster)
Tekstherkenning van een scan: de zin kan leesfouten bevatten
Zo verwijs je hiernaar
Heimdall Atlas, ‘Na Defensie’, bijgewerkt 15 november 2026, geraadpleegd 16 november 2026, https:/
Heimdall zet op een rij wat anderen publiceerden. Gebruik je een feit, noem dan ook de oorspronkelijke bron: die staat erbij.
Voor een scriptie of publicatie: APA en BibTeX
APA
Heimdall Atlas. (2026, 15 november). Na Defensie. Geraadpleegd op 16 november 2026, van https:/
BibTeX
@misc{heimdall-nl-materieel-na-defensie,
author = {{Heimdall Atlas}},
title = {Na Defensie},
year = {2026},
date = {2026-11-15},
url = {https://heimdallatlas.com/nl/materieel/na-defensie},
urldate = {2026-11-16},
note = {Geraadpleegd op 16 november 2026; dataversie 7b0742a1b4a7aae1}
} Dataversie 7b0742a1b4a7aae1: daarmee is precies na te gaan welke gegevens je zag.